श्री ब्रह्मस्तोत्रम् एवं पञ्चरत्नस्तोत्रं (महानिर्वाण तंत्रार्गत)
Shri Brahma Stotram evam Pancharatna Storam (From Mahanirvan Tantra)
Shri Brahma Stotram from the Mahanirvan Tantra, is hymn spoken by Lord Shiva to the Goddess Parvati in praise of Brahman. The verses salute Brahma as the unequalled, formless and all-pervading Truth (Brahman) who creates, sustains and withdraws the worlds, and who bestows liberation upon the devotee. Its closing benediction declares that one who recites it with a pure heart attains Brahma-sayujya liberation (mukti), absorption into the Supreme.
Download PDF
स्तोत्रं शृणु महेशानि ब्रह्मणः परमात्मनः । उच्छ्रुत्वा साधको देवि ब्रह्मसायुज्यमश्नुते ॥
stotraṃ śṛṇu maheśāni brahmaṇaḥ paramātmanaḥ | ucchrutvā sādhako devi brahmasāyujyamaśhrunte ||
O Devī, please hear from me the prayers of Lord Brahmā, the Supreme Soul. By chanting them, the devotee attains union with Lord Brahmā.
हे देवी! ब्रह्म अर्थात् परमात्मा(ब्रह्मा) का यह स्तोत्र सुनो। हे देवि! इसे सुनकर साधक ब्रह्म के साथ सायुज्य (एकत्व) को प्राप्त करता है।
हे देवी! ब्रह्म म्हणजेच परमात्म्याचे (ब्रह्मा) हे स्तोत्र ऐक. हे देवी! ते ऐकून साधक ब्रह्माशी सायुज्य (एकरूपता) प्राप्त करतो.
ॐ नमस्ते सते सर्वलोकाश्रयाय नमस्ते चिते विश्वरूपात्मकाय । नमोऽद्वैततत्त्वाय मुक्तिप्रदाय नमो ब्रह्मणे व्यापिने निर्गुणाय ॥ १॥
oṃ namaste sate sarvalokāśrayāya namaste cite viśvarūpātmakāya | namo’dvaitatattvāya muktipradāya namo brahmaṇe vyāpine nirguṇāya || 1||
Salutations to that Being Who creates and supports the different worlds. Salutation to that Truth Who is unequalled, and Who grants liberation. Salutations to that Eternal Supreme Self Who pervades all regions.
ॐ। हे सत्स्वरूप, समस्त लोकों के आश्रय! आपको नमस्कार है। हे चित्स्वरूप, विश्वरूपात्मक! आपको नमस्कार है। अद्वैत तत्त्व एवं मुक्ति प्रदान करने वाले को नमस्कार है। सर्वव्यापी, निर्गुण ब्रह्म को नमस्कार है।
ॐ। हे सत्स्वरूप, सर्व लोकांचा आश्रय असणाऱ्या! तुला नमस्कार असो. हे चित्स्वरूप, विश्वरूपात्मक! तुला नमस्कार असो. अद्वैत तत्त्व व मुक्ती देणाऱ्याला नमस्कार असो. सर्वव्यापी, निर्गुण ब्रह्माला नमस्कार असो.
त्वमेकं शरण्यं त्वमेकं वरेण्यं त्वमेकं जगत्कारणं विश्वरूपम् । त्वमेकं जगत्कर्तृपातृप्रहार्तृ त्वमेकं परं निश्चलं निर्विकल्पम् ॥ २॥
tvamekaṃ śaraṇyaṃ tvamekaṃ vareṇyaṃ tvamekaṃ jagatkāraṇaṃ viśvarūpam | tvamekaṃ jagatkartṛupātṛuprahārtṛur tvamekaṃ paraṃ niścalaṃ nirvikalpam || 2||
You are my sole Refuge, worthy of my final choice. You are the One Protector of the world with Your Self-Radiance. You alone create, sustain and destroy the universe. You are the One Great Motionless Being, free from change.
आप ही एकमात्र शरण देने योग्य हैं, आप ही एकमात्र वरणीय (श्रेष्ठ) हैं, आप ही एकमात्र जगत् के कारण एवं विश्वरूप हैं। आप ही एकमात्र जगत् के रचयिता, पालक और संहारक हैं; आप ही एकमात्र परम, निश्चल और निर्विकल्प हैं।
तूच एकमेव शरण देण्यायोग्य आहेस, तूच एकमेव वरणीय (श्रेष्ठ) आहेस, तूच एकमेव जगताचे कारण व विश्वरूप आहेस. तूच एकमेव जगताचा रचयिता, पालक व संहारक आहेस; तूच एकमेव परम, निश्चल व निर्विकल्प आहेस.
भयानां भयं भीषणं भीषणानां गतिः प्राणिनां पावनं पावनानाम् । महोच्चैः पदानां नियन्तृ त्वमेकं परेशं परं रक्षणं रक्षणानाम् ॥ ३॥
bhayānāṃ bhayaṃ bhīṣaṇaṃ bhīṣaṇānāṃ gatiḥ prāṇināṃ pāvanaṃ pāvanānām | mahoccaiḥ padānāṃ niyantṛu tvamekaṃ pareśaṃ paraṃ rakṣaṇaṃ rakṣaṇānām || 3||
Your are feared even by the fearless, and You rule even the rulers. You are the Goal of all creatures. You purify all those who teach the virtue of purity.
आप भयों के भी भय हैं, भयंकरों के भी भयंकर हैं, प्राणियों की गति (आश्रय) हैं, पवित्र करने वालों को भी पवित्र करने वाले हैं। अत्यन्त उच्च पदों के नियन्ता आप ही एकमात्र हैं; हे परमेश! आप रक्षकों के भी परम रक्षक हैं।
तू भयांचेही भय आहेस, भयंकरांचाही भयंकर आहेस, प्राण्यांची गती (आश्रय) आहेस, पवित्र करणाऱ्यांनाही पवित्र करणारा आहेस. अत्यंत उच्च पदांचा नियंता तूच एकमेव आहेस; हे परमेश! तू रक्षकांचाही परम रक्षक आहेस.
परेश प्रभो सर्वरूपाविनाशिन् अनिर्देश्य सर्वेन्द्रियागम्य सत्य । अचिन्त्याक्षर व्यापकव्यक्ततत्त्व जगद्भासकाधीश पायादपायात् ॥ ४॥
pareśa prabho sarvarūpāvināśin anirdeśya sarvendriyāgamya satya | achintyākṣara vyāpakavyaktatattva jagadbhāsakādhīśa pāyādapāyāt || 4||
We think of You, we worship You, we bow to You, O Witness to the drama of this universe. We go to the Shelter of that Unique Being - the Basis of everything, Self-supporting, and Supreme, - a vessel in the sea of Life.
हे परमेश! हे प्रभो! हे समस्त रूपों में अविनाशी! हे अनिर्देश्य (जिसका निर्देश नहीं किया जा सकता)! हे समस्त इन्द्रियों के लिए अगम्य! हे सत्यस्वरूप! हे अचिन्त्य एवं अक्षर! हे व्यापक और व्यक्त तत्त्व! हे जगत् को प्रकाशित करने वाले अधीश्वर! (आप हमें) विनाश से रक्षा करें।
हे परमेश! हे प्रभो! हे सर्व रूपांत अविनाशी! हे अनिर्देश्य (ज्याचे वर्णन करता येत नाही असा)! हे सर्व इंद्रियांना अगम्य! हे सत्यस्वरूप! हे अचिंत्य व अक्षर! हे व्यापक आणि व्यक्त तत्त्व! हे जगताला प्रकाशित करणाऱ्या अधीश्वरा! (तू आम्हांला) विनाशापासून रक्षण कर.
तदेकं स्मरामस्तदेकं भजाम- स्तदेकं जगत्साक्षिरूपं नमामः । सदेकं निधानं निरालम्बमीशं भवाम्भोधिपोतं शरण्यं व्रजामः ॥ ५॥
tadekaṃ smarāmastadekaṃ bhajāma- stadekaṃ jagatsākṣirūpaṃ namāmaḥ | sadekaṃ nidhānaṃ nirālambamīśaṃ bhavāmbhodhipotaṃ śaraṇyaṃ vrajāmaḥ || 5||
In this world, there is no-one above You, and no ruler greater than You. You are without form and image. You are the Ultimate Cause of all causes. No one has created You - You are the Creator of all.
उस एक को हम स्मरण करते हैं, उस एक को हम भजते हैं, जगत् के साक्षीस्वरूप उस एक को हम नमस्कार करते हैं। जो एक सत्स्वरूप निधान है, निरालम्ब (स्वयं-आश्रित) ईश है, संसार-सागर से पार उतारने वाली नौका है, उस शरण्य (शरणदाता) की शरण में हम जाते हैं।
त्या एकाचेच आम्ही स्मरण करतो, त्या एकालाच आम्ही भजतो, जगताचे साक्षीस्वरूप असलेल्या त्या एकालाच आम्ही नमस्कार करतो. जो एक सत्स्वरूप निधान आहे, निरालंब (स्वयं-आश्रित) ईश आहे, संसारसागरातून पार नेणारी नौका आहे, त्या शरण्याच्या (शरणदात्याच्या) शरणी आम्ही जातो.
पञ्चरत्नमिदं स्तोत्रं ब्रह्मणः परमात्मनः । यः पठेत्प्रयतो भूत्वा ब्रह्मसायुज्यमाप्नुयात् ॥ प्रदोषेऽदः पठेन्नित्यं सोमवारे विशेषतः । श्रावयेद्बोधयेत्प्राज्ञो ब्रह्मनिष्ठान्स्वबान्धवान् ॥
pañcaratnamidaṃ stotraṃ brahmaṇaḥ paramātmanaḥ | yaḥ paṭhetprayato bhūtvā brahmasāyujyamāpnuyāt || pradoṣe’daḥ paṭhennityaṃ somavāre viśeṣataḥ | śrāvayedbodhayetprājño brahmaniṣṭhānsvabāndhavān ||
We realize You as the Supreme Lord of all lords, the Supreme God of all gods, he Supreme Protector of all protectors, Lord of the world, Worthy of our praise. You alone are our Mother, Father, Brother and Friend. You are the Source of our learning and wealth. You are our All-in-all, God of all gods!
ब्रह्म अर्थात् परमात्मा का यह पञ्चरत्न स्तोत्र जो कोई संयमी (पवित्र) होकर पढ़ता है, वह ब्रह्म के साथ सायुज्य को प्राप्त करता है। इसे नित्य प्रदोष काल में और विशेष रूप से सोमवार को पढ़ना चाहिए। बुद्धिमान् साधक को चाहिए कि वह ब्रह्म में निष्ठा रखने वाले अपने बन्धुजनों को यह सुनाए और (इसका बोध) कराए।
ब्रह्म म्हणजेच परमात्म्याचे हे पंचरत्न स्तोत्र जो कोणी संयमी (पवित्र) होऊन वाचतो, तो ब्रह्माशी सायुज्य प्राप्त करतो. हे नित्य प्रदोष काळी आणि विशेषतः सोमवारी वाचावे. बुद्धिमान साधकाने ब्रह्मनिष्ठ असलेल्या आपल्या बांधवांना हे ऐकवावे व (त्याचा बोध) करून द्यावा.
इति ते कथितं देवि पञ्चरत्नं महेशितुः । इति महानिर्वाणतंत्रे ब्रह्मस्तोत्रं एवं पञ्चरत्नस्तोत्रं समाप्तम् ॥
iti te kathitaṃ devi pañcaratnaṃ maheśituḥ | iti mahānirvāṇataṃtre brahmastotraṃ evaṃ pañcaratnastotraṃ samāptam ||
Thus, O Devi, the Pancharatna of the Supreme Lord has been told to you. Here ends the Brahma Stotram and Pancharatna Stotram in the Mahanirvan Tantra.
हे देवि! इस प्रकार परमेश्वर का यह पञ्चरत्न मैंने तुमसे कहा। इस प्रकार महानिर्वाण तन्त्र में ब्रह्मस्तोत्र एवं पञ्चरत्नस्तोत्र समाप्त हुआ।
हे देवी! अशा प्रकारे परमेश्वराचे हे पंचरत्न मी तुला सांगितले. अशा प्रकारे महानिर्वाण तंत्रातील ब्रह्मस्तोत्र व पंचरत्नस्तोत्र समाप्त झाले.
Additional Information अतिरिक्त जानकारी
Sources & Referencesस्रोत एवं संदर्भ
Source: Mahanirvan Tantra (महानिर्वाण तंत्र)